Stel cookie voorkeur in

Begrijpend lezen

“Begrijpend lezen op de Masten: anders, beter en leuker!”

Begrijpend lezen was een aandachtspunt op onze school. We waren niet tevreden over de resultaten in de bovenbouwunit op de toets begrijpend lezen van het Cito volgsysteem (LOVS) in het schooljaar 2014/2015. Ook waren we als leerkrachten ontevreden over de door ons gebruikte methode en de vraag was dan ook hoe effectief onze aanpak van begrijpend lezen daadwerkelijk was. Om hier verandering in te brengen zijn we begin dit schooljaar als bovenbouwunit een collectief praktijkonderzoek gestart, waarbij we door eerst de literatuur te bestuderen en de beginsituatie in beeld te brengen, uiteindelijk gekomen zijn tot een nieuwe aanpak voor begrijpend lezen.

 

Inmiddels kijken we terug op een geslaagd uitgevoerd onderzoek, wat heeft geleid tot een nieuwe aanpak voor begrijpend lezen. Deze aanpak wordt momenteel tot ieders tevredenheid toegepast binnen de bovenbouwunit (en al gedeeltelijk in de middenbouw). Op vrijdag 13 mei zijn de uitkomsten van het onderzoek, alsmede de veranderde aanpak, gepresenteerd aan een flinke groep ouders,  die net als wij en de leerlingen positief tegen de nieuwe aanpak aankijken. In onderstaand stuk zijn de belangrijkste veranderingen en het proces dat hiertoe geleid heeft terug te lezen. Ook is de gegeven presentatie bijgevoegd.

Onderzoek begrijpend lezen

Uit de literatuur bleek dat aan drie voorwaarden voldaan moest worden om tot goed begrijpend lezen te komen. En aangezien door onze school aan twee van de drie voorwaarden, woordenschat en vlot lezen (Vernooy, 2007) reeds voldaan werd, is besloten om op de derde voorwaarde, inzet van begrijpend leesstrategieën, te focussen.

 

Tijdens het in beeld brengen van de beginsituatie bleek vervolgens dat niet alle effectieve leesstrategieën, te weten voorspellen, vragen stellen, visualiseren, verbinden, samenvatten en afleiden (Förrer & van de Mortel, 2010), voldoende zichtbaar waren tijdens de instructies. Verder bleek uit de literatuur dat alleen het aanbieden van deze leesstrategieën niet voldoende was, maar dat daarnaast rekening gehouden moest worden met wat effectieve instructievormen zijn om deze leesstrategieën aan te bieden. Geconcludeerd werd dat bij het aanleren van leesstrategieën de tekst en het tekstbegrip altijd centraal moet staan, verschillende leesstrategieën gecombineerd moeten worden en dat binnen de instructies een verschuiving zichtbaar moet zijn van het modelen (voordoen) door de leerkracht van leesstrategieën, naar het zelfstandig toepassen door de leerling hiervan (Bunte, 2013; De With, 2013; Trehearne, 2005).

 

Effectieve leessstrategieën:

- Voorspellen: waar gaat de tekst over?

- Vragen stellen: welke vragen roept de tekst bij me op?

- Visualiseren: je inleven in de tekst met al je zintuigen.

- Verbinden: informatie uit de tekst verbinden met wat je al weet.

- Samenvatten: wat is de belangrijkste informatie uit de tekst?

- Afleiden: wat staat niet letterlijk in de tekst? Denk aan figuurlijk taalgebruik / emoties.

 

Vervolgens is, vanuit de kennis uit de literatuur over effectieve leesstrategieën en instructievormen, door ons een handleiding ontwikkeld, welke begin 2016 is ingezet tijdens een interventie die twee maanden duurde, met als doel het meer zichtbaar maken van de effectieve leesstrategieën tijdens de instructies. Uiteindelijk kon, middels lesobservaties en de bevindingen van de leerkrachten, geconcludeerd worden dat de interventie een positief effect had op het meer zichtbaar worden van deze leesstrategieën, en krijgt vanuit die wetenschap zijn vervolg binnen de bovenbouwunit. Ook in de middenbouwunit is al meerdere malen op deze manier lesgegeven en de bedoeling is om dit volgend schooljaar ook hier volledig door te voeren.

 

De nieuwe aanpak:

Samengevat is de werkwijze is zo dat, voorafgaand aan een nieuw schoolbreed thema, een lessencyclus wordt ontworpen, welke wordt opgesteld middels de handleiding die er momenteel ligt. Eén à twee keer per week wordt het aanbod gedaan via Nieuwsbegrip (www.nieuwsbegrip.nl), waar wekelijks online een actuele begrijpend leestekst wordt aangeboden met bijbehorende verwerking. Aangezien dit echter alleen informatieve teksten zijn en daardoor niet alle leesstrategieën optimaal aan bod komen bieden we op een ander moment in de week een ander soort tekst aan, wat kan variëren van een verhaaltekst, tot het samenvatten van een filmpje tot het maken van een tekenopdracht aan de hand van een geschreven uitleg. Doordat het aanbod actueel is of aansluit bij het thema krijgen de teksten meer betekenis voor de leerlingen en beleven ze er meer plezier aan. Bij de instructies staan de aan te leren leesstrategieën centraal, zonder daarbij de tekst uit het oog te verliezen. Ook is afgesproken dat instructies worden gegeven aan de hand van de effectieve instructievormen. De leerkracht die de lessencyclus opstelt houdt bij de keuze voor een tekst niet alleen rekening met het thema, maar zorgt er ook voor dat deze voldoet aan de in de handleiding opgenomen eisen wat betreft de tekstkeuze.

 

Conclusie:

Concluderend zijn door het onderzoek en de nieuwe aanpak de effectieve leesstrategieën meer zichtbaar geworden tijdens de instructies en zijn zowel de leerkrachten als leerlingen erg positief over de nieuwe aanpak. Daarnaast is een mooi neveneffect dat we, doordat wij als leerkrachten onze kennis vergrootten en dit overdroegen aan de leerlingen, bij de M6, M7 en M8 toetsen van dit schooljaar over de hele lijn al een significante stijging in scores zagen. Een prima uitganspunt om op deze wijze verder te gaan.

En ondanks de positieve uitkomst van het onderzoek beseffen wij dat het onderwijs in begrijpend lezen en onderzoek naar begrijpend lezen constant aan verandering onderhevig is. Wij zullen dan ook in het komende schooljaar extra aandacht blijven besteden aan begrijpend lezen om te borgen wat we hebben neergezet en onze aanpak te verbeteren daar waar mogelijk.

Mocht u nog vragen hebben naar aanleiding van dit stuk of de bijgevoegde presentatie, dan weten jullie ons te vinden.

Met vriendelijke groet,

Emile, ook namens Maaike, Sanne, Susanne en Monique

 

Bronnen:

Bunte, L. (2013). Leesstrategieën en instructievormen ter bevordering van begrijpend lezen in het basisonderwijs. Enschede: Universiteit Twente.

De With, T. (2013). Begrijpend lezen van PO naar VO. Literatuurstudie naar de kenmerken en leraarvaardigheden van een effectieve interventie in het begrijpend leesonderwijs in PO en VO. Amersfoort: CPS Onderwijsontwikkeling en advies, in opdracht van het ministerie van OCW.

Förrer, M., & van de Mortel, K. (2010). Lezen... denken... begrijpen! Handboek begrijpend lezen in het basisonderwijs. Amersfoort: CPS Onderwijsontwikkeling en advies.

Trehearne, M. P. (2005). Comprehensive literacy resource: For grades 3-6 teachers. Vernon Hills: ETA Cuisenaire.

Vernooy, K. (2007). Effectief leesonderwijs nader bekeken. Technisch lezen, woordenschat en leesstrategieën. In samenhang. Utrecht: PO Raad Projectbureau Kwaliteit.